Otvoreni pristup (OA)

Pristup naučnim publikacijama na internet stranicama izdavača veoma je ograničen načinima pristupa, postojanjem sistema pretplate i drugo. Cena publikovanja (Article Processing Charge) zavisi od ugleda časopisa i što je ugled veći, veća je i cena koju snose autori ili institucije. Trendovi rasta cena objavljivanja u časopisima komercijalnih izdavača, uticali su na akademsku zajednicu da podrži fenomen otvorenog pristupa (Open Access - OA) odnosno neograničenog i besplatnog pristupa informacijama. Polazna premisa bila je da nauka i rezulati naučnog rada moraju biti dostupni svima, u elektronskoj formi. Razvoj interneta, kao globalno dostupne mreže je omogućio ovu incijativu. Podsticanje otvorenog pristupa možemo smatrati i kao način borbe autora da se smanje cene objavljivanja u značajnim komercijalnim časopisima, kako bi se povećala dostupnost naučnih publikacija.

Otvorenim pristupom korisnici imaju neosporna prava da čitaju, preuzimaju, štampaju, arhiviraju i koriste sadržaje, uz obavezu preciznog i tačnog navođenja izvora informacije. Svako dalje objavljivanje kojim se ne poštuju navedene odredbe, ne ispunjava uslove otvorenog pristupa. Otvoreni pristup u nauci ne krši kodeks akademskog integriteta, odnosno ne narušava etički kodeks naučno-istraživačkog rada. Praksa u pravilima korišćenja publikacija u otvorenom pristupu ista je kao i kod konvencijalnih časopisa, što isključuje plagiranje, autoplagiranje, lažna autorstva, krivotvorenje rezultata.

Osim radova iz časopisa, danas je praksa da su u otvorenom pristupu i drugi multimedijalni sadržaji, počev od digitalizovanih doktorskih disertacija, rezultata istraživanja, do audio-video zapisa sa predavanja, konferencija i sl.

Otvoreni pristup podrazumeva:

  • slobodan i besplatan pristup naučnim publikacijama sa punim tekstom na internetu
  • dozvoljenu neograničenu distribuciju i korišćenje naučnih informacija sa obavezom navođenja tačnog izvora
  • mogućnost postavljanja objavljenih naučnih radova u digitalne repozitorijume (institucionalne, tematske) i povezivanje u otvorene arhive.