Klavirski kvintet Altro senso nastupio u Univerzitetskoj galeriji

Na sinošnjem koncertu koji je održan u Univerzitetskoj galeriji u Kragujevcu, nastupio je klavirski kvintet Altro senso, u čijem sastavu su Nataša Špaček (klavir), Tea Petrović – Balint (violina), Bojana Jovanović-Jotić (violina), Stojanović Jovan (viola) i Dušan Kočišević (violončelo).

Prisutne je pozdravila profesor Filološko - umetničkog fakulteta Univerziteta u Kragujevcu, Violeta Vasiljević, predsednik Saveta za muzičku i scensku umetnost Univerzitetske galerije.

Publika je uživala uz kompozicije Enrikea Granadosa i Petra Stojanovića.  

Od desetak kamernih kompozicija Enrikea Granadosa (1867–1916) svakako najznačajnija dela predstavljaju njegov klavirski trio i kvintet. Oba iz 1894.godine, ilustruju 27-godišnjeg Granadosa kao veoma izražajanog kompozitora (Žil Masne ga je zvao „španski Grig“). Sam kompozitor je govorio: „Ambicija mi je da budem u mojoj zemlji veliki kao Sen-Sans i Brams u njihovoj.”

Kvintet je pisan u neoromantičarskom stilu. Tada je Granados već bio fasciniran Zarzuelom i narodnim folklorom, te ne iznenađuje da se u kvintetu mogu naći elementi plesa, salonske muzike, kao i mavarski, ciganski i folklorni elementi. Kvintet je sa tri stava relativno kratak (jedva 15-20 minuta dug), i sadrži ektrovertniju deonicu klavira. Nesumnjivo da je Granados koncipirao ovaj deo za sebe, bio je izvanredan pijanista.
Premijera kvinteta je bila u Madridu 15.februara, 1895. Veče je sjajno, i uzbuđen mladi kompozitor napisao je svojoj ženi još u Barseloni: „Sinoć sam imao najveći uspeh u životu. To je bila noć prave slave... To je bio prvi put da je kamerno delo živog španskog kompozitora izvedeno u salonu Romero.“ 

Nakon štampanja prvog notnog izdanja ove kompozicije, svetska premijera je sačekala bezmalo 70 godina, do 1973. Kvintet Altro senso predstavlja prvi u Srbiji ovo delo publici, na godišnjicu rođenja i smrti Granadosa.

Petar Stojanović (1877-1957), violinista, kompozitor i pedagog jedan je od naših najškolovanijih kompozitora. Kao izvođač i kompozitor zauzima jedno od najvažnijih mesta u srpskoj muzičkoj kulturi prve polovine 20 veka. Bio je prvi srpski muzičar sa međunarodnim renomeom. Jedan je od naših najplodotvornijih kompozitora, što po broju (preko 130 napisanih dela), što po raznovrsnosti kompozicija.
Četvrtinu svog životnog i stvaralačkog veka proveo je u Budimu(gde je rođen) i Beču, a zadnjih 30 godina života u Beogradu(gde je i umro). U Budimpešti završava studije violine(čak je upisao i studije prava). Nastavlja svoje školovanje u Beču, gde je do 1904.godine stekao 3 diplome: za violinu, opštu kompoziciju i dramsku kompoziciju. Već sa 20 godina nastupa kao solista i kamerni muzičar. Svirao je u “Ondriček” gudačkom kvartetu, i sa poznatim pijanistom Paulom Vajngartnerom. Njegove kompozicije bile su izvođene u Beču, Budimpešti, Pragu. 1916. godine Stojanović biva proglašen od bečke kritike kao najbolji izvođač i kompozitor te godine. Naročito je bio vešt u orkestraciji - “Volim polete, a njih najviše nalazim kod Čajkovskog; njega od svih kompozitora najviše cenim, ne samo zbog poleta, nego i zbog ushićujućih melodija koje je izumeo.”
Svoje iskustvo kamernog muzičara,  prenosi  u Beograd 1925., nastupajući sa domaćim kamernim ansamblima, koji su neretko bili formirani Ad hok, za određenu priliku. Takođe bio je i član Beogradske Filharmonije. Dobio je odlične kritike, posebno od Miloja Milojevića: “Nikada se još  do sada nisam nalazio u raspoloženju u kome sam ovoga trenutka, referišući o muziciranju jednog umetnika. Ne zato, možda, što je muziciranje bilo na visini koju je teško dostići, nego zbog toga što je muzicirao jedan Srbin koji nam je gotovo nepoznat. On je više muzičar koji svira nego svirač koji muzicira.” Ostaje nejasno zašto je Milojević, samo neku godinu kasnije, sugerisao Stojanoviću da ne dolazi u Beograd, i da ostane u Beču. Da li je moguće da je Petar “počeo da opada kao kompozitor”, da je postao “tehnički neusavršen” i da stvara “neukusne pastiše bez stida i muzičke logike”? Deo odgovora leži i u činjenici da Stojanović nije bio član komunističke partije. Jedan je od osnivača i prvih profesora Muzičke akademije u Beogradu. Kao pedagog je ostavio značajan trag, time što je pripremio temeljnu reformu nastave u pravcu modernizacije, po uzoru na praški i bečki konzervatorijum. Uveo je predmet kamerna muzika, osnovao opersko-dramski odsek, rukovodio orkestrom i organizovao javne koncerte studenata, pisao udžbenike za školu violine.
Klavirski kvintet Petra Stojanovića je napisan 1904-06, i izveden prvi put u Beču 1906.godine, uz sudelovanje samog autora. Izdavač Doblinger izdaje note 1909. Snimak tog koncerta je pušten na Radio Beogradu 1933.godine (danas ne postoji u fundusu). Oslonjen na tradiciju kasnog romantizma Malera, Bramsa, Šenberga i Zemlinskog, sa kojima se Stojanović i družio, kvintet prikazuje kompozitora u traženju bogatijeg harmonskog izraza. Otuda i četvorostavačna koncepcija.

Nažalost, veoma je malo Stojanovićevih snimljenih kompozicija. Kvintet Altro senso, u okviru ovog i narednih projekata planira da ostvari trajni snimak, u skladu sa godišnjicom rođenja i smrti našeg velikog kompozitora.

Nataša Špaček